Mogelijke risico’s van gebruik van de diepe ondergrond
De Rijksoverheid maakt bij activiteiten met mogelijke risico’s steeds een zorgvuldige afweging tussen baten en effecten, op basis van de best beschikbare kennis. Deskundigen brengen daarbij in beeld welke risico’s kunnen optreden en onder welke omstandigheden. Ook het gebruik van de diepe ondergrond vraagt om zo’n afweging.
Afhankelijk van het type gebruik kunnen effecten optreden, zoals bodembeweging, bodemdaling of -trilling en milieueffecten. Op basis hiervan stelt het Rijk regels op om risico’s te beheersen en ongewenste effecten te voorkomen.
Winning aardwarmte
Bij aardwarmtewinning wordt warm water uit diepe lagen in de grond opgepompt. Na gebruik wordt dit water weer teruggepompt in dezelfde laag. Zo blijft de druk in de grond ongeveer gelijk. Daardoor is de kans op bodemdaling klein. Soms verandert de druk toch een beetje, bijvoorbeeld door verschil in temperatuur of als er iets meer water wordt opgepompt dan teruggepompt. Dit kan zorgen voor een kleine beweging van de bodem. Dit is meestal heel beperkt en alleen lokaal.
Door het terugpompen van water kunnen ook spanningen in de ondergrond ontstaan. Heel soms kan dit leiden tot kleine trillingen. Deze trillingen zijn meestal zo zwak dat mensen ze niet voelen.
Het warme water uit de diepe ondergrond is heel zout. Als dit uit of langs de put lekt, kan dit zoute water de kwaliteit van grondwater aantasten. De kans hierop is door ondoorlatende lagen in de ondergrond en alle regels voor aanleg en gebruik van de putten heel klein.
Zoutwinning
Steenzout kan op grotere diepte en bij hogere temperaturen langzaam vervormen. Dit proces noemen we ook wel ‘kruipen’. Wanneer zout wordt gewonnen, ontstaat een holte, een zogenoemde caverne. Het zout rondom deze holte beweegt geleidelijk naar binnen om de ruimte op te vullen. Na enkele jaren kan er evenveel zout de holte instromen als er is gewonnen.
De bodemdaling die hierdoor ontstaat, verloopt geleidelijk en is goed te voorspellen. Zodra de zoutwinning stopt en de druk in de caverne weer stijgt naar het oorspronkelijke niveau, komt ook het kruipproces tot stilstand.
Winning van aardgas
Aardgas bevindt zich meestal op ongeveer 3 kilometer diepte in een poreuze laag van zandsteen, waar het gas onder hoge druk is opgeslagen. Boven deze laag ligt een dikke, ondoorlatende zoutlaag die het gas afsluit. Wanneer gas wordt gewonnen, neemt de druk in de zandsteenlaag af. Daardoor drukt de bovenliggende zoutlaag het zandsteen langzaam samen. Dit proces heet compactie.
Op lange termijn kan deze compactie leiden tot bodemdaling aan het oppervlak. Hoeveel de bodem daalt, hangt af van bijvoorbeeld de soort en dikte van de gashoudende laag. Dit is vooraf te berekenen. Aan het oppervlak gebeurt dit heel geleidelijk en gelijkmatig. Er ontstaat een brede, ondiepe “kom”: het diepste punt ligt in het midden en aan de randen is er geen daling.
Bodemdaling kan effect hebben op bijvoorbeeld de grondwaterstanden en peilbeheer.
Het samendrukken van de aardlagen kan ook spanningen in de ondergrond veroorzaken. Als deze spanningen plots vrijkomen, kunnen de lagen schoksgewijs verschuiven. Dit leidt tot bodemtrillingen, oftewel aardbevingen.
Beperken ongewenste effecten
Voor alle activiteiten in de diepe ondergrond moeten bedrijven een vergunning aanvragen. Deze vergunningen worden alleen verleend als activiteiten veilig en verantwoord zijn voor mens en milieu. Het ministerie wint daarop advies in van verschillende partijen zoals Staatstoezicht op de Mijnen, TNO, Mijnraad, gemeenten, waterschappen en provincies. Op basis van die adviezen wordt beoordeeld of de betreffende mijnbouwactiviteit veilig en verantwoord kan plaatsvinden.
Afhankelijk van de inschatting van de risico’s moet een vergunninghouder extra onderzoek doen, maatregelen nemen en aan monitoringsverplichtingen voldoen. Ook nadat de vergunning verleend is, wordt door SodM in de gaten gehouden of het gebruik van de diepe ondergrond veilig gebeurt.
Commissie Mijnbouwschade (CM) en Instituut Mijnbouwschade Groningen (IMG)
Mocht er schade optreden, dan kunnen bewoners en micro-ondernemers zich melden bij de Commissie Mijnbouwschade (CM). Voor schadeafhandeling kunt u terecht op Comissie Mijnbouwschade.
Instituut Mijnbouwschade Groningen (IMG) behandelt schade in het effectgebied van het Groningenveld, zie Instituut Mijnbouwschade Groningen .