Energie in Groningen

In Groningen komen allerlei vormen van energie samen: van wind- en zonne-energie, tot waterstof(opslag) en aardwarmte. Veel van de energie die in Groningen wordt opgewekt of aan land komt, wordt via het energienet verder vervoerd naar andere delen van Nederland. Groningen is daarmee een schakel tussen het opwekken, vervoeren, opslaan en gebruiken van energie, in de provincie én daarbuiten.

De manier waarop we energie opwekken, vervoeren, opslaan en gebruiken verandert. We willen steeds meer gebruikmaken van duurzame energie. Ook neemt de vraag naar elektriciteit toe. Bedrijven en industrie, zoals die in de Eemshaven en Delfzijl/Farmsum, willen verduurzamen. Hiervoor is veel elektriciteit nodig. Tegelijk verbruiken woningen en vervoer ook steeds meer energie. Denk hierbij aan het verwarmen van je huis of het opladen van een elektrische auto. Om dit mogelijk te maken, moet het energiesysteem van Nederland op de schop. Zo wordt het hoogspanningsnet uitgebreid, komen er meer transformatorhuisjes en warmtenetten en is nieuwe infrastructuur nodig voor het vervoeren en opslaan van waterstof. De veranderingen worden de komende jaren steeds beter zichtbaar in het Groningse landschap. Bij het kiezen van plekken voor nieuwe opwek van energie en de benodigde energie-infrastructuur kijken we goed naar de omgeving. Zo proberen we ervoor te zorgen dat deze ontwikkelingen zo goed mogelijk passen bij wonen, natuur en landschap.

De provincie Groningen zet samen met gemeenten ook in op energiebesparing en verduurzaming om energieverspilling te verminderen, woningen en gebouwen toekomstbestendig te maken en de druk op het elektriciteitsnet te verlagen. Inwoners, VvE’s, maatschappelijk vastgoedeigenaren en ondernemers kunnen daarbij gebruikmaken van verschillende vormen van ondersteuning, zoals advies, energiecoaches, subsidies, leningen en financieringsmogelijkheden. Via regionale energieloketten, programma’s als Groningen Werkt Slim en het Fonds Nieuwe Doen helpt de provincie Groningers om stap voor stap energie te besparen, duurzame maatregelen te nemen en hun woning, vastgoed of bedrijf klaar te maken voor de toekomst.

Ontwikkelingen in Groningen

Waterstof en opslag

In Groningen wordt een regionaal waterstofnetwerk aangelegd, waarmee (groene) waterstof van elektrolysers naar gebruikers in de industrie wordt vervoerd. Een elektrolyser is een installatie die water met behulp van stroom omzet in waterstof en zuurstof. Ook loopt er een traject om waterstof op te slaan in lege zoutcavernes. Dit is in het project Hystock bij Zuidwending onderzocht. Zuidwending is bovendien de enige plek in Nederland waar op korte termijn grote hoeveelheden waterstof kunnen worden opgeslagen. Een voorraad waterstof is een duurzaam alternatief voor gascentrales die nu worden ingezet op momenten dat de vraag groter is dan de productie. Zo krijgt Groningen een rol bij de productie, het transport en de opslag van waterstof in het energiesysteem van de toekomst.

Ondergrondse activiteiten

Op verschillende plekken in Groningen vinden activiteiten plaats in de diepe ondergrond, zoals zoutwinning en gaswinning uit kleine gasvelden. Zout wordt gebruikt in veel industrieën, in producten die we dagelijks gebruiken en voor het maken van bijvoorbeeld batterijen en windmolens. De lege zoutcavernes kunnen mogelijk in de toekomst worden gebruikt voor de opslag van bijvoorbeeld waterstof. Ook winnen we nog aardgas in Nederland, maar alleen uit kleine velden. Aardgas blijft, tijdens de overgang naar een duurzaam energiesysteem, voorlopig nodig om huizen te kunnen verwarmen en de industrie draaiende te houden.

Warmte

Restwarmte uit de industrie kan worden gebruikt om woningen en gebouwen te verwarmen. Op dit moment komt deze warmte vaak nog in de lucht of het water terecht. Door de warmte opnieuw te gebruiken, gaat er minder energie verloren. Ook is er dan minder nieuwe warmte nodig. In Groningen wordt onderzocht of restwarmte uit de Eemshaven en Oosterhorn via warmtenetten naar woningen en gebouwen kan worden gebracht. Het gaat om woningen en gebouwen in de gemeenten Groningen, Het Hogeland en Eemsdelta.

Ook warmte uit water en de bodem kan worden gebruikt om woningen en gebouwen te verwarmen. Dit kan bijvoorbeeld met een warmtenet of een andere gezamenlijke oplossing. Zo’n oplossing vraagt minder elektriciteit dan wanneer ieder gebouw een eigen oplossing krijgt, zoals een warmtepomp. In Groningen wordt onderzocht hoe we warmte uit water en de bodem het beste kunnen gebruiken om woningen en gebouwen te verwarmen.

Onderzoek naar mogelijkheden voor kernenergie

Groningen is één van de gebieden die wordt onderzocht voor de bouw van nieuwe kerncentrales . In de Eemshaven worden verschillende mogelijke locaties bekeken. Het Rijk bekijkt welke locaties het meest geschikt zijn. Daarbij wordt onder andere gekeken naar veiligheid, draagvlak, natuur, toekomstbestendigheid, leefomgeving, bereikbaarheid en de aansluiting op het energiesysteem. Pas na deze onderzoeken wordt besloten of er kerncentrales kunnen komen in Groningen. Omwonenden en andere betrokkenen kunnen tijdens de procedure hun mening geven.

Windenergie van zee

Op de Noordzee worden nieuwe windenergiegebieden ontwikkeld. Dit gaat om de windparken ‘Ten Noorden van de Waddeneilanden’ en ‘Doordewind’. Om de opgewekte groene energie aan land te krijgen, is een aansluiting naar de Eemshaven nodig. De mogelijke routes hiervoor zijn afgelopen jaren onderzocht in het Programma Aansluiting Wind Op Zee (PAWOZ) - Eemshaven . Momenteel wordt de exacte locatie voor de route verder onderzocht. Daarnaast wordt ook de exacte locatie voor de route van windpark Doordewind verder onderzocht in een projectprocedure.

Energieknooppunten: waar verschillende energiestromen samenkomen

In Groningen liggen verschillende belangrijke knooppunten voor het Nederlandse energiesysteem, zoals de Eemshaven en industriegebied Oosterhorn in Farmsum, bij Delfzijl. Dit zijn plekken waar verschillende vormen van energie samenkomen, worden vervoerd en/of omgezet, opgeslagen of gebruikt. In de Eemshaven komt straks een groot deel van de stroom aan die wordt opgewekt door windparken op zee. Daarnaast komt hier duurzame energie aan bij meerdere elektriciteitscentrales via verbindingen met Denemarken en Noorwegen. Deze energie kan onder andere worden gebruikt voor het maken van (groene) waterstof. De Eemshaven verbindt de provincie met het landelijke stroomnet en het toekomstige waterstofnetwerk.

Industriegebied Oosterhorn in Farmsum ontwikkelt zich tot een plek voor de chemische industrie, met aandacht voor waterstof en hergebruik van grondstoffen. De industrie heeft daarnaast veel stroom nodig om te verduurzamen en te kunnen groeien. Deze infrastructuur is nodig voor een duurzamere industrie, maar draagt ook bij aan blijvende werkgelegenheid en een betrouwbare energievoorziening.

Eemshaven speelt een centrale rol als energieknooppunt

Energiehubs

In een energiehub werken bedrijven samen in een afgebakend gebied. De vraag naar en het aanbod van energie wordt met elkaar afgestemd door energie samen te gebruiken, te delen en op te wekken. Zo gebruiken ze energie duurzamer, besparen ze kosten en maken ze beter gebruik van het elektriciteitsnet. Provincie Groningen stimuleert de ontwikkeling van energiehubs richting 2030. Voor de ontwikkeling wordt samengewerkt met gemeenten, netbeheerders Enexis en TenneT, en bedrijven.

Regionale energiestrategieën

In de regionale energiestrategieën (RES) werkt Groningen samen met betrokken partijen, zoals provincie, gemeenten en waterschappen, om de doelstellingen voor opwek via wind- en zonne-energie op land te behalen. Zo heeft Groningen de ambitie om in 2030 een bijdrage van minimaal 5,7 TWh per jaar te leveren aan duurzame energie uit zon en wind op land. Groningen is al goed op weg. In 2023 werd er al 4 TWh aan duurzame energie opgewekt.

Landelijke en regionale energieprojecten

Grote energieprojecten lopen vaak door meerdere gemeenten of provincies, zijn belangrijk voor heel Nederland en hebben invloed op de leefomgeving. Daarom worden zulke projecten niet alleen lokaal geregeld, maar ook op landelijk niveau.

Het Rijk (de landelijke overheid) heeft bij deze projecten een belangrijke rol en coördineert de procedures. Zo zorgt het Rijk ervoor dat een groot energieproject goed wordt voorbereid, dat iedereen kan meedenken en dat er uiteindelijk een besluit wordt genomen. Dit gebeurt in samenwerking met de initiatiefnemer van een project.

Lokale energieprojecten

Naast landelijke en regionale projecten zijn er ook lokale energieprojecten. Denk aan het bouwen van extra transformatorhuisjes in woonwijken, de verzwaring van het lokale stroomnet en de ontwikkeling van het warmtenet. Welke projecten nodig zijn en wie daarvoor verantwoordelijk is, verschilt per gemeente en gebied.

Deze projecten zorgen ervoor dat stroom en warmte bij u thuis kan komen. Voor meer informatie hierover kunt u terecht bij uw gemeente en regionale netbeheerder Enexis .

Projecten in procedure in Groningen

Deze grote energieprojecten worden nu voorbereid in Groningen:

Energie in Groningen in 2050

De provincie wil duurzaam groeien, bedrijven(terreinen) willen uitbreiden en industrieclusters, zoals die in Delfzijl/Farmsum, willen graag zo snel mogelijk verduurzamen. De energietransitie in Groningen moet leiden tot een brede en toekomstbestendige energiemix die voldoende duurzame, betaalbare, betrouwbare, beschikbare én veilige energie voor bewoners en bedrijven levert.

In 2023 kwam nog maar 9% van de opgewekte energie uit duurzame bronnen. Er is meer duurzame energie nodig om in 2050 een klimaatneutraal energiesysteem te hebben. Klimaatneutraal betekent dat we niet meer broeikasgassen, zoals CO₂, uitstoten dan we kunnen opvangen. Dat laat zien voor welke uitdaging we nog staan. Daarom moeten we keuzes maken over hoe we het energiesysteem inrichten. De provincie werkt daarbij vanuit de Omgevingsvisie Groningen 2025–2050, een plan voor de toekomst van Groningen. Lees ook meer over ambities van de provincie in het Programma Energie .

Groningen in de steigers

De komende jaren wordt op veel plekken gewerkt aan het nieuwe energiesysteem en de nieuwe energie-infrastructuur van Groningen. Het nieuwe energiesysteem wordt steeds zichtbaarder in onze omgeving, ook bij u in de buurt. Denk bijvoorbeeld aan een nieuw station voor stroom in de buurt van een dorp, een nieuwe hoogspanningsmast of een windmolen in het landschap. De werkzaamheden hiervoor zorgen soms voor overlast of verandering in het landschap. Hier wordt zoveel mogelijk rekening mee gehouden. Met regelmaat worden informatiebijeenkomsten georganiseerd rond energieprojecten waarop u meer informatie kunt krijgen over het project zelf, maar ook over procedures en inspraak . Op de kaart ziet u welke landelijke en provinciale projecten nu in aanbouw zijn.

Netcongestie in Groningen

Op sommige momenten wordt er op één plek veel stroom tegelijk gebruikt of juist teruggeleverd aan het stroomnet. Het stroomnet kan die piek dan niet verwerken. Dat noemen we netcongestie: een soort file op het stroomnet. Bedrijven kunnen daardoor niet altijd een nieuwe of grotere aansluiting krijgen. Zo zit het net voor teruglevering sinds 2024 aan de grenzen van zijn capaciteit. Om te voorkomen dat de ontwikkelingen in Groningen afnemen, wordt er hard gewerkt aan maatregelen om netcongestie te voorkomen. Bijvoorbeeld door het net uit te breiden of slimmer energiegebruik te stimuleren. Zo komt er geleidelijk transportcapaciteit beschikbaar in Winschoten, in de Eemshaven en vanaf 2027 bij Musselkanaal. De ruimte geldt voor een beperkt aantal TenneT-klanten. Overige klanten moeten wachten tot het hoogspanningsnet is uitgebreid. Wilt u meer weten over netcongestie in Groningen? Lees dan het onderzoek van TenneT of bekijk de Capaciteitskaart .

Nij begun

Met Nij Begun werken Rijk en regio samen aan herstel voor de regio Groningen en Noord-Drenthe. Het initiatief richt zich (onder andere) op de overgang naar duurzame energie, isolatie van woningen en bedrijven, economisch herstel en sociale versterking. De isolatie van woningen draagt direct bij aan energiebesparing en het aardgasvrij maken van Groningen. Dit is een belangrijk onderdeel van de energietransitie.

Instituut Mijnbouwschade Groningen (IMG)

Bij het Instituut Mijnbouwschade Groningen (IMG) kunt u schade door activiteiten in de diepe ondergrond melden, advies krijgen en gebruikmaken van verschillende regelingen voor herstel en ondersteuning. Woont u buiten het gebied van het IMG? Dan kunt u terecht bij de Commissie Mijnbouwschade. Meer informatie vindt u op www.schadedoormijnbouw.nl en www.commissiemijnbouwschade.nl . Voor meer informatie over hoe u uw woning of bedrijf kunt versterken kijkt u op www.nationaalcoordinatorgroningen.nl .

Groninger Energieaanpak

In de Groninger Energieaanpak werken overheden, de energiesector en bedrijven samen aan de energietransitie. Het gaat daarbij om duurzame opwek via de Regionale Energie Strategie, warmtetransitie, duurzame industrie en het nieuwe toekomstbestendige energiesysteem en de daarvoor benodigde infrastructuur. Bestuurlijke afstemming vindt plaats in de Energyboard. Stakeholders denken via de Groninger Energietafel mee over voorstellen, ideeën en uitvoering. Lees hier meer over de samenwerking .

Wie werken aan energie in Groningen?

Aan het energiesysteem in Groningen werken onder andere de Rijksoverheid, Provincie Groningen, gemeenten, netbeheerders en andere partners samen. Zij hebben ieder hun eigen taken en verantwoordelijkheden. Ze werken op verschillende onderdelen samen met één gezamenlijk doel: een betrouwbaar, veilig en toekomstbestendig energiesysteem voor Groningen. Voor meer informatie daarover verwijzen wij u graag naar: