Opslag aardgas

Gasopslagen spelen, naast gaswinning en import, een rol in de gasleveringszekerheid in Nederland en breder in Europa. Gas is nog altijd belangrijk voor huishoudens, de industrie en de productie van andere energie, zoals elektriciteit. Een goed geborgde gasleveringszekerheid maakt Nederland weerbaar in een geopolitiek onrustige wereld.

Aardgas blijft de komende jaren nog een belangrijk onderdeel van de energiemix. De gasgestookte elektriciteitscentrales behouden in ieder geval voorlopig een back-uprol voor de momenten dat er onvoldoende opbrengst van wind- en zonne-energie is.

Momenteel zijn er vijf gasopslagen in Nederland: Alkmaar, Bergermeer, Grijpskerk, Norg en Zuidwending. Een zesde gasopslag in Duitsland, UGS Nüttermoor, bedient ook de Nederlandse markt. Deze zes gasopslagen samen hebben meer dan voldoende opslag- en onttrekkingscapaciteit om op dit moment te voorzien in de belangrijkste functies:

seizoensopslag om te voorzien in de hogere wintervraag (zowel bij milde als bij koude winters),
pieklevering om snel te kunnen leveren bij kortstondige extra vraag, bijvoorbeeld op een zeer koude dag,
multi-cycle- of fast-cycle-opslag om het gasnet in balans te houden. Dit zijn opslagen waar snel en vaak gewisseld kan worden tussen opslag en productie van gas (in tegenstelling tot de seizoensopslagen),
strategische voorraad hier gedefinieerd als opslag voor noodsituaties, waarbij een hoeveelheid gas in reserve wordt gehouden.

Rol Nederlandse overheid in de gasopslagen

Het vullen van de gasopslagen is commercieel gedreven en gebeurt dus in eerste instantie door de markt. In het geval de markt dit niet doet, bijvoorbeeld door onverwachte geopolitieke ontwikkelingen zoals in 2022, kan de Nederlandse overheid de gasopslagen vullen. Dit wordt gedaan door Energie Beheer Nederland (EBN), een publiek energiebedrijf waarvan de Nederlandse staat de enige aandeelhouder is. EBN is aangewezen als zogeheten ‘vulagent’ en kan in opdracht van het Ministerie van Econ gas opslaan door gas te kopen op de gasmarkt.

Wist u dat?

De gasopslag Bergermeer is de grootste hoogcalorische gasopslag in de EU.

Infrastructuur boven de ondergrondse gasopslag bij Bergermeer (Bron: EBN)

Overzicht gasopslagen in het Nederlandse gassysteem

Onderstaand overzicht geeft per gasopslag onder andere aan om welk volume het gaat, het soort gas en wie de beheerder is van de faciliteiten.

	PGI Alkmaar	Bergermeer	Zuidwending	Grijpskerk	Norg	Nüttermoor
Type berging	Pieklevering Noodvoorraad	Seizoensopslag	Multi-cycle	Seizoensopslag	Seizoensopslag	Multi-cycle
Volume werkgas	4,88 TWh	49,83 TWh	3,57 TWh	23,85 TWh	59,34 TWh	1,5 TWh
Soort gas	L-gas	H-gas	L-gas	L-gas	L-gas	H-gas
Onttrekkings-capaciteit	360 GWh/d	454,19 GWh/d	431,43 GWh/d	620,20 GWh/d	801,45 GWh/d	69,60 GWh/d
Meerdere cycli?	Nee	Ja	Ja	Nee	Nee	Ja
Eigenaar faciliteiten	TAQA / EBN	TAQA / EBN	Gasunie	NAM / EBN	NAM / EBN	EWE
Beheerder	TAQA	TAQA	EnergyStock	NAM	NAM	EWE

Terminologie gasopslagensysteem

Hieronder leggen we enkele belangrijke en veelgebruikte termen uit rondom het Nederlandse gassysteem en -opslagen:

L-gas: laagcalorisch gas. Dit is gas met een relatief lagere energiedichtheid en komt qua specificaties overeen met het gas uit het Groningenveld. Iedereen die is aangesloten op een distributiesysteem voor gas, zoals huishoudens, maakt gebruik van L-gas
H-gas: hoogcalorisch gas. Dit is gas met een hogere energiedichtheid. Het gas dat in Nederland uit de kleine velden wordt geproduceerd, is voornamelijk hoogcalorisch. Ook het gas dat bijvoorbeeld vanuit Noorwegen per pijplijn wordt aangevoerd, of vanuit de VS of het Midden-Oosten per schip (LNG) wordt geïmporteerd, is hoogcalorisch. Met name de gasintensieve industrie maakt gebruikt van H-gas
werkgas: gas dat tijdens het gasjaar wordt geïnjecteerd en geproduceerd en met andere woorden wordt gebruikt door de industrie of huishoudens
kussengas: gas dat permanent in de gasopslag zit en nodig is om de opslag op druk te houden. NB: ‘werkgas’ en ‘kussengas’ zijn termen om de functie aan te duiden, maar het gaat in beide gevallen gewoon om aardgas
injectiecapaciteit: de snelheid waarmee gas in een gasopslag kan worden opgeslagen (geïnjecteerd)
onttrekkingscapaciteit: de snelheid waarmee gas vanuit een gasopslag op het gasnet gebracht kan worden
Title Transfer Facility (TTF): Nederlandse online gashandelsplaats en de meest liquide gashandelsplaats van Europa. Daarom is de TTF-prijs ook de benchmark-prijs van Europa
zomer-winterspread: het verschil tussen de TTF-gasprijs in de zomer versus de TTF-gasprijs in de winter. Dit verschil moet groot genoeg zijn om een gasopslag in de zomer rendabel te kunnen vullen.

Voor meer informatie over de rol van EBN, kijk op www.ebn.nl .