Sorry, you need to enable JavaScript to visit this website.
Overslaan en naar de inhoud gaan

Tijdlijn netcongestie

Ontwikkeling van het probleem en de landelijke aanpak

Deze tijdlijn laat op hoofdlijnen zien hoe netcongestie zich vanaf 2018 ontwikkelt en hoe de overheid daarop reageert, tot en met juni 2026. Netcongestie ontstaat wanneer het elektriciteitsnet op bepaalde plaatsen en momenten onvoldoende transportcapaciteit heeft. Eerst lopen vooral producenten van zonnestroom tegen grenzen aan; later worden ook bedrijven, woningbouw en huishoudens geraakt.

De tijdlijn volgt de opbouw van het Landelijk Actieprogramma Netcongestie (LAN), de belangrijkste beleidskeuzes en veranderingen in het probleembeeld. Kamerbrieven, actieprogramma’s, onderzoeken en adviezen zijn rechtstreeks via de tekst te raadplegen. Verwachtingen en aangekondigde maatregelen worden beschreven vanuit het betreffende moment. 

Tijdlijn

    1. Het kabinet vernieuwt de organisatie van het LAN om landelijke en regionale uitvoering sterker te verbinden. Een gezamenlijke visie op het elektriciteitssysteem maakt flexibel gebruik tot een blijvend uitgangspunt en vraagt expliciete afwegingen tussen beschikbaarheid, betrouwbaarheid en kosten. Daarnaast verschijnt een versnellingsaanpak voor regionale stroomnetten . De koers is om maatregelen breder toe te passen en netuitbreiding te versnellen. De aangekondigde crisiswet krijgt vorm via een wetgevingsprogramma; de uitwerking loopt nog.

    2. Het kabinet meldt dat een algehele langdurige aansluitstop in FGU is afgewend . In vier van de vijf deelgebieden ontstaat ruimte voor maatschappelijke prioriteiten. In een groot deel van Utrecht komen vanaf de zomer ook kleine aansluitingen op een wachtlijst; circa 35.000 woningen in lopende projecten worden ontzien. Voor aansluitingen zonder maatschappelijke prioriteit is in geen van de vijf gebieden voldoende ruimte. Op 28 april volgen de onderliggende analyses en afspraken , waaronder modelvalidatie en risicobeoordeling. De uitkomst blijft afhankelijk van maatregelen, aannames en periodieke herberekening. 

    3. De landelijke update meldt circa 15.000 afnameaanvragen op regionale wachtlijsten eind 2025. Tegelijk beschrijft het kabinet de overgang naar het eind 2025 herziene prioriteringskader. De algemene reservering voor kleinverbruik wordt afgebouwd: vanaf 1 juli kunnen alleen prioritaire partijen aanspraak maken op gereserveerde ruimte. Vanaf oktober moeten woningbouw en onderwijs eerder capaciteit kunnen aanvragen. Volledige invoering van de nieuwe werkwijze is voorzien per 1 januari 2027, voor grote én kleine gebruikers. 

    4. Na een waarschuwing van TenneT in februari dreigt vanaf de zomer een verdere aansluitstop in de FGU-regio, ook voor woningbouw en andere maatschappelijke prioriteiten. Het kabinet beschrijft een gezamenlijke crisisaanpak met regionale overheden en netbeheerders. Deze combineert versnelling van projecten, extra flexibiliteit en herbeoordeling van prognoses en risicomarges. Onafhankelijke toetsing moet inzicht geven in de aannames. De inzet is om ruimte te behouden zonder de betrouwbaarheid onverantwoord te belasten. 

    5. Het Aansluitoffensief bevat acht doorbraken om meer wachtende partijen toegang te geven. De voorstellen gaan onder meer over realistischere prognoses, bruikbare flexibele contracten, regionale inkoop van flexibiliteit en afspraken met grote verbruikers. Ook wordt onderzocht hoeveel extra risico maatschappelijk aanvaardbaar is om het net intensiever te benutten. De Kamerbrief spreekt de ambitie uit om binnen twee jaar een groot deel van de wachtrijen te helpen; de mogelijkheden verschillen per regio. 

    1. De update over de FGU-regio laat verschillen binnen het gebied zien. Voor de Flevopolder en Gelderland wordt verlichting door netuitbreidingen vanaf 2030 verwacht. In Utrecht duren uitbreidingen langer, onder meer rond station Utrecht-Noord, terwijl de belasting richting 2033 verder toeneemt. Flexibel verbruik en tijdelijke stroomopwek moeten de tussenliggende periode overbruggen. De ontwikkeling onderstreept dat de duur van congestie sterk afhangt van de realisatie van afzonderlijke infrastructuurprojecten. 

    2. Bij regionale netbeheerders staan ongeveer 14.000 aanvragen van grootverbruikers voor afname van elektriciteit op de wachtlijst. De voortgangsbrief constateert dat flexibiliteit nog onvoldoende van de grond komt. Beschikbare contractvormen leiden in de praktijk niet vanzelf tot meer aansluitingen. Het kabinet kondigt gesprekken met netbeheerders, toezichthouder en bedrijfsleven aan om fundamentele belemmeringen weg te nemen. Deze stap vormt de aanloop naar het Aansluitoffensief dat in 2026 volgt. 

    3. Het kabinet werkt een aanpak voor kleinverbruikers uit met slimme apparaten, communicatie en financiële prikkels om stroomverbruik naar rustige momenten te verplaatsen. Een nieuw systeem is op dat moment voorzien voor 2028. Vrijwilligheid en toestemming voor het aansturen van apparaten zijn belangrijke uitgangspunten. Het voorstel voor andere nettarieven vraagt nog verdere uitwerking. Daarmee wordt het dagelijks elektriciteitsgebruik van huishoudens onderdeel van het beleid om netcapaciteit beter te benutten. 

    4. Het kabinet reageert op het onderzoek Schakelen naar de toekomst , dat in maart is aangeboden. Netbeheerders ramen de benodigde investeringen tot en met 2040 op circa € 195 miljard, inclusief het net op zee. De kabinetsreactie verbindt uitbreiding aan betaalbaarheid: beter netgebruik moet de kostenstijging dempen, terwijl ook de verdeling van netkosten en de besluitvorming aandacht vragen. De aanpak krijgt daarmee nadrukkelijk een langetermijnperspectief op kosten en financiering. 

    5. Het kabinet presenteert een versnellingsaanpak voor elektriciteitsinfrastructuur. Hoogspanningsprojecten kennen doorlooptijden van acht tot tien jaar, soms twaalf jaar. De aanpak richt zich op sterkere overheidsregie, eerdere locatiekeuzes, kortere procedures en verbetering van de uitvoering. Een analyse van circa honderd projecten ondersteunt de gekozen maatregelen. Het kabinet wil hiermee vertraging verminderen en capaciteit eerder beschikbaar maken; de aangekondigde aanpassingen in wetgeving en werkwijzen vergen nog verdere uitwerking. 

    6. Het College van Beroep voor het bedrijfsleven oordeelt dat de ACM zelfstandig een prioriteringskader mag vaststellen, maar dat het bestaande kader onvoldoende is onderbouwd. De Kamerbrief van 24 maart beschrijft de gevolgen: het kader blijft tot 1 januari 2026 gelden, terwijl de ACM vervolgstappen voorbereidt. De uitspraak maakt duidelijk dat keuzes over voorrang juridisch moeten worden onderbouwd. De indeling van maatschappelijke functies wordt daarmee opnieuw onderwerp van besluitvorming. 

    7. Het advies Slim met Stroom voor Groene Groei bepleit dat flexibiliteit een blijvend onderdeel van het energiesysteem wordt. Het kabinet onderschrijft die richting . In februari 2025 licht het de subsidieregeling Flex-e toe: ondersteuning voor scans, haalbaarheidsstudies en investeringen waarmee grootverbruikers hun elektriciteitsgebruik flexibeler maken. De beoogde opening is 1 april 2025. Zo krijgt de oproep om pieken te vermijden een concreet financieel instrument voor bedrijven en instellingen. 

    1. Het maatschappelijke prioriteringskader van de ACM treedt in werking, zoals toegelicht in de voortgangsbrief . In congestiegebieden kunnen partijen die congestie verminderen en functies rond veiligheid en basisbehoeften voorrang aanvragen voor transportcapaciteit. Hiermee wordt maatschappelijk belang onderdeel van de verdeling van de schaarse ruimte op het net. Deze keuze betreft de volgorde waarin gebruikers toegang krijgen; het eerder ingevoerde kader voor investeringen bepaalt de prioriteit van netuitbreidingen. 

    2. De eerste voortgangsrapportage legt een basis voor het volgen van resultaten en knelpunten. Het LAN neemt ook de aanpak van laagspanningsnetten op en wordt geordend rond Sneller Bouwen, Beter Benutten en Slimmer Inzicht. De Kamerbrief verbindt de voortgang aan informatie van netbeheerders en onderzoek onder burgers. Daarmee krijgt het programma een bredere reikwijdte en wordt zichtbaarder of maatregelen daadwerkelijk leiden tot meer capaciteit en aansluitmogelijkheden. 

    3. Met het Stimuleringsprogramma Energiehubs wil het kabinet lokale samenwerking bij energiegebruik verder ontwikkelen. Bedrijven kunnen in een energiehub hun opwek, verbruik en opslag op elkaar afstemmen en gezamenlijk de beschikbare capaciteit benutten. Het programma voor 2024–2030 ondersteunt de ontwikkeling via provincies en andere partners. De bijgevoegde routekaart brengt de uitgangssituatie in beeld. Energiehubs worden zo een concreet spoor om ruimte te vinden binnen bestaande netten. 

    4. Het kabinet werkt de extra maatregelen uit, met voorrang voor de FGU-regio. De Kamerbrief beschrijft technische ingrepen, flexibel verbruik en tijdelijke regelbare opwek, waaronder mogelijk gasgeneratoren. De maatregelen moeten overbelasting voorkomen en ruimte houden voor woningbouw en verduurzaming. Netuitbreidingen zijn op dat moment voorzien voor 2029. Het pakket vraagt afzonderlijke besluiten van verschillende partijen; niet alle maatregelen zijn al uitgewerkt of uitvoerbaar. 

    5. De Actieagenda Netcongestie Laagspanningsnetten richt zich op het lokale elektriciteitsnet. Volgens de bijbehorende probleemanalyse kunnen zonder maatregelen tot 2030 circa anderhalf miljoen kleinverbruikers problemen ondervinden, zoals spanningsproblemen, uitvallende apparatuur of langere wachttijden voor een aansluiting. De aanpak combineert snellere uitbreiding, beter inzicht in de belasting en het lokaal afstemmen van vraag en aanbod. Zo wordt het beleid verbreed naar knelpunten dicht bij woningen en kleine bedrijven. 

    1. In alle provincies is het elektriciteitsnet inmiddels grotendeels vol of dreigt dat te raken. Het kabinet kondigt aanvullende maatregelen aan om sneller te bouwen en de beschikbare capaciteit beter te benutten. Voor de Flevopolder, Gelderland en Utrecht, samen de FGU-regio, waarschuwt het dat vanaf 2026 ook de gereserveerde ruimte voor kleinverbruikers tekortschiet. Daarmee komen huishoudens, kleine bedrijven en woningbouw nadrukkelijker in beeld als getroffen groepen. 

    2. TenneT ontving in 2022 aanvragen voor ruim 53 gigawatt transportcapaciteit, tegenover gemiddeld 6 tot 8 gigawatt in eerdere jaren. De voortgangsbrief over het LAN laat daarmee zien hoe snel de opgave groeit. Het kabinet zet sterker in op flexibel elektriciteitsgebruik en betere afstemming van vraag en aanbod. Provincies hebben inmiddels structuren voor gezamenlijke regie ingericht, zoals energyboards, om netuitbreiding en slimmer gebruik regionaal te organiseren. 

    3. Het kabinet presenteert een prioriteringskader voor uitbreidingsinvesteringen . Projecten uit het nationale en provinciale Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat (MIEK) moeten een hoge maatschappelijke waarde krijgen in de afweging van netbeheerders. Toepassing is voorzien in de investeringsplannen voor 2024. Daarmee ontstaat meer bestuurlijke sturing op de volgorde van netuitbreidingen. De brief erkent dat voorrang voor het ene project vertraging voor andere projecten kan betekenen. 

    1. Het kabinet presenteert het Landelijk Actieprogramma Netcongestie , opgesteld met netbeheerders, toezichthouder ACM, medeoverheden en marktpartijen. Het programma heeft drie hoofddoelen: sneller netten bouwen, sterker sturen op betere benutting en meer flexibel vermogen beschikbaar maken. De Kamerbrief benadrukt dat netuitbreiding de groeiende vraag voorlopig onvoldoende kan bijhouden. Het LAN verbindt bouw, regelgeving en veranderingen in elektriciteitsgebruik in één gezamenlijke aanpak, met periodieke beoordeling van de voortgang. 

    2. De knelpunten verspreiden zich over meer regio’s. Hoge gasprijzen versnellen de overstap naar elektriciteit, terwijl netuitbreidingen jaren vergen. De update van september beschrijft de inzet van regionale en landelijke taskforces. In november kondigt het kabinet een landelijke marktconsultatie aan om flexibel vermogen te vinden. De aanpak richt zich daarmee steeds sterker op samenwerking tussen overheden, netbeheerders en gebruikers en op ruimte binnen het bestaande net. 

    3. Het kabinet meldt dat TenneT in Noord-Brabant en Limburg voorlopig geen extra transportcapaciteit beschikbaar heeft voor nieuwe of zwaardere grootverbruikaansluitingen. De stop betreft zowel afname als teruglevering. De snelle elektrificatie van bedrijven vergroot de druk op het net. Volgens de Kamerbrief heeft dit op dat moment nog geen gevolgen voor huishoudens en woningbouw. Onderzoek naar congestiemanagement moet uitwijzen hoeveel ruimte kan ontstaan door pieken te verminderen. 

    4. Voor het rondetafelgesprek over het elektriciteitsnet legt een coalitie van veertien organisaties het voorstel Samen sneller het net op voor. De partijen vragen om sneller bouwen, het wegnemen van wettelijke belemmeringen en meer ruimte voor slimme oplossingen. Netbeheer Nederland wijst daarnaast op personeelstekorten en lange ruimtelijke procedures. De stukken maken duidelijk dat extra investeringen gepaard moeten gaan met veranderingen in planning, regels en netgebruik. 

    1. In het najaar van 2018 ontstaan de eerste knelpunten door de snelle groei van zonnestroom in Drenthe en Groningen, zo beschrijft het kabinet later in een terugblik . Nieuwe opwekprojecten komen sneller tot stand dan netuitbreidingen. In de Kamerbrief van 28 juni 2019 kondigt het kabinet maatregelen aan voor extra capaciteit, beter gebruik van bestaande netten en betere afstemming van energieprojecten. Ook buiten Noord-Nederland worden problemen verwacht.